DORDRECHT - Mijlpalen die de historie van Dordrecht verbinden met het jaar 2033 zijn er genoeg. Daarbij past dat Dordrecht serieus overweegt zich kandidaat te stellen als Culturele Hoofdstad van Europa in 2033. 

Het is geen nieuw idee. Het is een logische vervolgstap in een ontwikkeling die misschien al in 1985 zichtbaar werd. 

De toen net begonnen burgemeester Jan Noorland (VVD) vond dat Dordrecht meer kapsones moest tonen. Hij voegde daar wel aan toe: ,,Als de Dordtenaren niet mee willen, dan helpen nog geen twintig burgemeesters.''  ​

Dat was een opmerking in 1985. Zou burgemeester van nu, Nanning Mol, hem nazeggen? 

"In Dordrecht gebeurt niks"
De opmerkingen van Noorland toen kwamen niet uit de lucht vallen.  Een opmerking, die makkelijk werd gemaakt, was: In Dordrecht gebeurt niks.

Daarbij waren de eilandbewoners ook niet vanzelf trots op hun stad en hun unieke geschiedenis. Waarom lijkt het zo moeilijk te zijn om ambassadeur van de eigen stad te zijn? De oudste stad van Holland moest dus ambitie durven tonen, als centrumgemeente met ruim 122.000 inwoners en met alle Drechtsteden samen ruim 300.000 inwoners.

* Burgemeester Jan Noorland (1935-2006) pleitte voor meer kapsones. (foto beeldbank archief) 

Eens een metropool in een hoekje

Een omslag was nodig. In het standaardwerk Geschiedenis van Dordrecht 1813-2000 heet het eerste hoofdstuk niet voor niets ‘Een stad in isolement 1813-1850’. Hoofdstuk vijf heeft als titel: ‘Een metropool in een hoekje 1945-2000’. Die titel vat samen dat pas in 1872, via twee bruggen naar Rotterdam en Noord-Brabant, treinverkeer mogelijk werd. Vanaf 1939 liep er via bruggen een autoweg van Zuid-Holland naar Noord-Brabant over het eiland van Dordrecht. Pas nu, door de afsluiting van de Papendrechtse brug tot april 2027, lijken Dordtenaren zich meer bewust dat hun stad niet zomaar in het rijtje van 25 Nederlandse eilanden staat. Een boek over die eilanden heet waar Dordrecht bij hoort heet ook:  ‘Omringd door water’

Verborgen parel

Kortom: Dordrecht wordt niet voor niets een verborgen parel van Holland genoemd of onderdeel van het geheim van Holland. Het is een historische plaats waar veel grote gebeurtenissen uit de vaderlandse, en misschien ook Europese, geschiedenis plaatsvonden. Zeker in de protestantse wereld is Dordrecht wereldwijd een begrip. Dat herhaalt anno 2026 oud-wethouder Aaike Kamsteeg (ChristenUnie/SGP). 

* D66 wethouder Dineke Oldenwening heeft cultuur in haar takenpakket zitten. Haar adviseurs oriënteren zich al op  de ervaringen van Leeuwarden. De stad die in 2018 culturele hoofdstad van Europa was. Haar partij, die Dordrecht als culturele hoofdstad in verkiezingsprogramma heeft staan, benadrukt bij monde van fractievoorzitter Emre Hoogduin, dat het idee geen kindje is van zijn partij: Hij hoopt op breed enthousiasme.

Dordt culturele hoofdstad speelde eerder

Toch kwamen er vanaf de opmerking van Noorland in 1985 al veranderingen. Rond 2005-2006 overwoog het college van burgemeester en wethouders al om Dordrecht kandidaat te stellen als Europese culturele hoofdstad. PvdA-wethouder Hans Spigt (nu PRO) speelde daarbij een belangrijke rol. Hij herinnert zich de gesprekken van twintig jaar geleden nog goed: ,,Er is toen serieus nagedacht over een kandidatuur. Maar we waren er nog niet echt klaar voor, dus hebben we niet meegedaan.'' Het college koos een andere weg en vroeg Han Bakker om vanuit een vrije rol het culturele leven van Dordrecht een impuls te geven. Hij werd benoemd tot cultureel intendant.

Eigen culturele bloei
De strijd tussen vijf Nederlandse steden om de titel Culturele Hoofdstad van Europa 2018 werd uiteindelijk gewonnen door Leeuwarden.
Dordrecht maakte in diezelfde periode een eigen culturele bloei door en lijkt nu meer kans te maken. Spigt: ,,De stad kreeg het Energiehuis erbij en het Dordrechts Museum werd uitgebreid. We zijn er nu meer klaar voor. Ik denk dat we internationaal meer te bieden hebben.''
Een actueel argument is ook het nieuwe, veelzijdige Dordthuis aan de Spuiboulevard, waar verschillende partners elkaar kunnen versterken. Dordrecht heeft zich  aangesloten bij het Europese Vincent van Gogh netwerk op weg naar 2027: Vincent 150 jaar Dordtenaar.


* Het historische belang van Dordrecht werd een kwart eeuw geleden nog eens benadrukt, toen op 8 oktober 2001 kroonprins Willem-Alexander zijn verloofde Maxima in Zuid-Holland eerst liet kennis maken met Dordrecht en het belangrijke historische verhaal van de eerste vrije Statenvergadering van 19 juli 1572 in de Statenzaal. Dat is nu het museum Hof van Nederland. Burgemeester Ronald Bandell (PvdA) was gids in Dordt van het toen aanstaande echtpaar.


In museum Geneve gingen ogen open

Bijna twintig jaar geleden sloeg de stad dus een andere weg in. Op initiatief van de net aangestelde intendant Han Bakker reisden de wethouders Spigt en Kamsteeg met ambtelijke adviseurs naar Genève, samen met directeur cultuur Henk Kranendonk, museumdirecteur Peter Schoon en stadsarchivaris Charles Jeurgens.

Genève, ooit de stadstaat die door Calvijn werd bestierd, heeft het Internationaal Museum van de Reformatie.

Museumprijs Raad van Europa

Dat museum had kort daarvoor de museumprijs van de Raad van Europa gewonnen. ,,Tot dan toe was in de culturele wereld niet duidelijk dat Dordrecht zo’n belangrijke rol had gespeeld in de Reformatie, en dus met recht een Europese stad genoemd kon worden. In het museum werd dat duidelijk: Dordrecht was er goed vertegenwoordigd, met veel aandacht voor de Dordtse Synode. Daarna ging de knop om.'' Kamsteeg noemt Han Bakker ‘de trekker’ van het op de kaart zetten van de religieuze kant van de Dordtse geschiedenis. Ook burgemeester Ronald Bandell steunde dat volmondig.

Han Bakker over die reis: ,,Het opende ogen. Daarom riepen we de vijfhonderdste geboortedag van Calvijn in 2009 uit tot internationaal herdenkingsjaar in de stad. Of met een kwinkslag naar de Dordtse moslims: ‘Het Mekka van Calvijn’

* Twintig jaar geleden was Hans Spigt (PvdA, nu Pro)) wethouder van cultuur. Hij ontdekte veel in een museum Genève Toen werd nagedacht om Dordrecht kandidaat te stellen als culturele hoofdstad van Europa. Spigt vindt een kandidatuur van Dordrecht nu sterker  "Ik denk dat we nu als stad ook internationaal meer te bieden hebben".


Calvinistisch land

Het oriëntatiereis toen waarvoor de inspiratie werd opgedaan in het museum, liet zien waarom Nederland ook cultureel een calvinistisch land wordt genoemd. Zo kon Dordrecht de hoofdstad van het protestantisme in Nederland zijn. Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr opende de Calvijntentoonstelling in 2009 in de stampvolle Grote Kerk, in aanwezigheid van koningin Beatrix. NRC zette het gedicht deels op de voorpagina. De tentoonstelling trok binnen korte tijd meer dan honderdduizend bezoekers.

Het vervolg kwam snel. Vanaf 2010 waren er in de Grote Kerk (voorbereidende) bijeenkomsten van de Nationale Synode onder leiding van voorzitter Gerrit de Fijter. Dat was op weg naar een tweede mijlpaal: de herdenking van de Dordtse Synode (1618-1619), vierhonderd jaar later. Die synode was destijds een Europese bijeenkomst. Zij leverde onder meer het besluit op om de Bijbel in het Nederlands te vertalen: de Statenbijbel. De Dordtse Leerregels, nog altijd bekend van Zuid-Korea tot Michigan in de VS, werden op 6 mei 1619 voor het eerst in het openbaar voorgelezen in de Grote Kerk. Bij de herdenking in 2018/19 speelde ook het tv-spektakel The Passion zich af rond de Grote Kerk, ter afsluiting.

​

* Aaike Kamsteeg was twintig jaar geleden CU/SGP wethouder van Dordrecht en maakte toen de eerste gesprekken mee over Dordt culturele hoofdstad.. ,,Toen ontdekte vooral de cultuursector pas, hoe belangrijk Dordrecht op wereldschaal in de geschiedenis van het protestantisme was en is". Hij roemt daarvoor de inzet van adviseur Han Bakker. ,,De knop ging om". 

* De Dordtse Synode 1618-1619 was een internationale conferentie op toen Europese schaal en zeker in kringen van de protestantse reformatie wereldwijd bekend, Foto omslag boek over de Synodestad van de Dordtse VU-professor Fred van Lieburg.  


Culturele hoofdsteden
Toen het college van b. en w. onlangs bekendmaakte dat het de gemeenteraad vraagt in te stemmen met een onderzoek naar de kandidatuur culturele hoofdstad van Europa in 1933, was de eerste reactie van Han Bakker: ,,Ik denk dat er kansen liggen.''
Hij zou het prachtig vinden als de plannen vanuit de Dordtse inwoners jong en oud komen, met steun van de culturele instellingen. ,,Het is een grote investering in het culturele leven van stad en regio. Ik heb het eerder mogen meemaken als lid van de commissie die het artistieke programma maakte voor Rotterdam 2001. Later deed ik dat voor Utrecht, en uiteindelijk ook voor Leeuwarden 2018 en Chemnitz 2025.

Maar Dordrecht moet nu flink aan de bak. Het is een zware wedstrijd, en meerdere steden lopen zich al langer warm. Een internationale jury beslist. Bakker: ,,Je wint de titel niet met wat je al hebt, maar met wat je wilt bereiken. De gedrevenheid moet ervan afspatten. De jonge generaties moeten een hoofdrol spelen.''

* De Dordtse burgemeester van Dordrecht tot 2017, Arno Brok, was als commissaris van de Koning van Fryslân nauw  betrokken bij Leeuwarden 2018

Veel opgeleverd 2018
Leeuwarden 2018 heeft naar eigen zeggen veel opgeleverd. Han Bakker: ,,Vraag het maar aan Arno Brok, Commissaris van de Koning in Fryslân''. Brok was burgemeester van Dordrecht voordat hij naar Friesland ging.
Een argument op weg naar 2033 is ook: Het culturele programma moet de stad socialer en aantrekkelijker maken.
Han Bakker: ,,Cruciaal voor de jury is de Europese dimensie van de programma thema’s . De protestantse geschiedenis verbindt Dordrecht met Europa. Maar ook met de uitdagingen rond water en klimaatverandering. Die stellen ons vragen over goed rentmeesterschap: een cultureel thema met een belangrijke Europese dimensie. Genoeg om over na te denken!'


* Het werk van schrijfster en ereburger Top Naeff (1878-1953) werd in meerdere Europese talen vertaald. Ze was de grondlegster van het meisjesboek met School-Idyllen. 

Recklinghausen en Varna

Dordrecht heeft ook twee belangrijke partnersteden: Recklinghausen in Duitsland en Varna in Bulgarije. Die banden geven een plan voor 2033 extra kracht. In dat jaar is het honderd jaar geleden dat Hitler in Duitsland aan de macht kwam. Vanaf dat moment stond de democratie in Europa onder grote druk en werd de oorlogsdreiging duidelijker. Ook Nederland kreeg te maken met de Tweede Wereldoorlog. Die oorlog zou Europa daarna tientallen jaren tekenen en is nog steeds actueel.
Varna lag tot 1989 achter het IJzeren Gordijn. Tussen mensen waren muren opgetrokken. Een teken van hoop in 2033 is de wens het afbreken van muren. Dan is het tweehonderd jaar geleden (!) dat de vestingstad Dordrecht dat besloot bij de Spuihaven.

De Dordtenaren Ton Delemarre en Ada d’Hamecourt wilden ook muren in de harten afbreken. Ze werden onlangs benoemd tot ereburger van Varna, de havenstad aan de Zwarte Zee.  Ton is geboren in 1933 (!). Hij draagt zich idealen van Hoop nog steeds uit.

* Onze partnerstad Recklinghausen in Duitsland heeft zeker in 2033 Dordrecht veel te bieden. Het ikonen-museum in Recklinghausen is wereldberoemd. Ook partnerstad Varna heeft veel historie voor de toekomst in huis, waarmee 2033 Europees kan worden verbeeld.

Twee sporenbeleid: nooit met lege handen
Kortom: Dordrecht kan op weg naar 2033 een kansrijk tweesporenbeleid voeren. De stad staat nooit met lege handen. Spoor 1: in 2033 is hoe dan ook een breed cultureel programma mogelijk rond vrijheid van geloof en vrijheid van geweten. In 2015 werd daarvoor bij de opening van museum Het Hof van Nederland voor vrijheid en vrijheid van geweten getekend door koning Willem-Alexander. Het was geen toeval ook dat nog geen veertien jaar nadat hij met Maxima samen voor het eerste in Dordrecht was, de eerste Koningsdag nieuwe stijl in Dordrecht was. In 2015 werd het verhaal van Dordt en de geboorte van Nederland ook zichtbaar in Madurodam.

* De onthulling van Dordrecht 1572 in Madurodam 19 juli 2025 met burgemeester Arno Brok.

De basis met Willem van Oranje
De Eerste Vrije Statenvergadering van 19 juli 1572 legde daar mede de basis voor. Toen werd Willem van Oranje door twaalf steden in Dordrecht werd tot Stadhouder benoemd in de opstand tegen Spanje die tot 1648 duurde in de strijd voor onafhankelijkheid.
De historische verbondenheid tussen Nederland en de Oranjes kreeg juist in Dordrecht een beslissende impuls. In 2019 werd dat verbeeld.
Prinses Beatrix onthulde het standbeeld dat herinnert aan Willem van Oranje in het kader van de vaderlandse en ook internationale historie. Burgemeester Wouter Kolff, nu commissaris van de Koning in Zuid-Holland, was hierbij ook een belangrijke gangmaker.
Dordrecht heeft dus alle kans, met steun van de provincie Zuid-Holland,  om ook de hoofdstad te zijn in 2033 van de herdenking van de vijfhonderdste geboortedag van Willem van Oranje. Dat past ook bij het programma de geboorte van Nederland vanaf 1572, dat door veertig steden op 20 november in Dordrecht wordt afgesloten. Dat kan het begin zijn ook op weg samen naar 2033! 

* Prinses Beatrix schudt op oktober 2019 aan de kop van de Hofstraat, nabij Statenplein, de hand van beeldhouwer Arie Schippers. Burgemeester Wouter Kolff was namens Dordrecht de gastheer.bij de onthulling van het standbeeld.

Twee sporen aanpak: altijd winst
De stip op de horizon levert creativiteit en inspiratie op. Spoor 2: Dordrecht wordt echt Culturele Hoofdstad van Europa. Burgemeester Noorland zette daarvoor al de toon: we gaan uit van onze eigen mogelijkheden en laten ons door andere steden geen bescheidenheid meer aanpraten. Het stadsmerk is tenslotte: Het begint in Dordrecht.

* Het standbeeld van Willem van Oranje (geboren 24 april 1533, vijfhonderdste geboortejaar 2033). Niet alleen burgemeester Wouter Kolff droeg toen de mijlpalen uit de Dordtse historie uit, maar ook in 2020 loco-burgemeester en wethouder Piet Sleeking (Beter voor Dordt). Hij maakte als twaalfde stad, die op 19 juli 1572 voor de prins koos, Oudewater weer zichtbaar bij het standbeeld met twee college-leden van die gemeente. Hun burgemeester toen in 2019, Pieter Verhoeve, ontdekte dat Oudewater niet direct was meegenomen in het verhaal bij het standbeeld. 

* Op de wereldschaal van de zeventiende eeuw was Dordtenaar Johan de Witt (1625-1672) als raadspensionaris  een wereldleider.  Hij heeft met zijn broer Cornelis vanaf 1918 een standbeeld op de Visbrug, waar na de verhuizing van de bibliotheek van Groenmarkt naar Dordthuis een einde moet komen aan de fietsenstalling voor het beeld. Johan en Cornelis reisden ook na hun opleiding door Europa om de geschiedenis en de cultuur te leren kennen.

(Journalist Hans Berrevoets is op allerlei manieren actief betrokken bij Dordrecht voor en achter de schermen Hij was voorzitter van het Platform Stedelijk Herdenking,  het Platform Dordtse kerken en zeventien voorzitter van het Platform dak- en thuislozen. Hij is erelid van Bibelot)