DORDRECHT - Voordat het nieuwe politieke jaar met de gebruikelijke kooigevechten weer begint, op Prinsjesdag, bezinnen we ons in Dordrecht en elders op de maandag die daaraan voorafgaat op de belangrijke zaken die ons bezighouden. Even geen waan van de dag, want ook in onze stad kan die redelijk dominant zijn.

In de Augustijnenkerk aan de Voorstraat kwam een handjevol mensen bij elkaar om de Dordtse Kroonbede met elkaar te delen. Een interkerkelijke gebedsbijeenkomst, waar de hogere macht wordt gevraagd ondersteuning te bieden aan landelijke en lokale overheden.

Dit jaar stond de avond in het teken van het thema De overheid in een wereldwijd verwarrende context; een barmhartige overheid en samenleving. Burgemeester Nanning Mol sprak over het eerste deel van het thema. Kees Rovers, voormalig huisarts en oud-gemeenteraadslid, nam het tweede deel voor zijn rekening, waarbij ze ook verbinding zochten en vonden in elkaars verhalen.

Dubbel gevoel
Nu ben ik zelf al vanaf mijn tienerjaren niet meer een heel actieve en gelovige kerkganger. Wel laat ik me nog altijd inspireren door de kracht van samenzijn, de kracht van solidariteit, door het opkomen voor kwetsbaren; voor mij kernwaarden binnen elke (religieuze) samenleving.

Tijdens een bijeenkomst als afgelopen maandag zing ik met mijn onvaste stem vol overgave de psalmen mee en gebeurt er iets bij me als de predikant van dienst aan het slot de zegenbede uitspreekt.

Tegelijk is het ook een moment van bezinning over hoe ik me laat leiden in de keuzes die ik maak in mijn leven en over de vraag hoe levensbeschouwing en politieke keuzes zich tot elkaar verhouden. En die worsteling houdt me al ruim vijftig jaar bezig. Ik ben er nog steeds niet uit.

Ik was ongeveer negentien jaar toen ik besloot een beroep te doen op de Wet gewetensbezwaren. In de volksmond ben je dan een dienstweigeraar. Ik herinner me dat ik in mijn toelichtende brief schreef dat ik ervan overtuigd was dat als Jezus Christus in die tijd in Nederland had geleefd hij op de PSP had gestemd, de Pacifistisch Socialistische Partij, voor de jongere lezers. Nu zou ik geen Nederlandse politieke partij meer aan het stemgedrag van Jezus durven verbinden.

Tijdens de landelijke Kroonbede maandagavond in Den Haag sprak CDA-leider Henri Bontenbal: "Als christendemocraat neem ik naar het parlement mijn overtuiging mee dat de mens meer is dan een toevallige samenstelling van cellen, botten, huid en haar, maar dat de mens een uniek persoon is, met een intrinsieke waardigheid omdat deze mens gewild is en bemind wordt. Dat vormt de basis van waaruit ik de politieke arena in stap. Ik laat me daarbij steeds voeden, inspireren en aanmoedigen door bronnen die me helpen om dat geloof levend te houden."

Inspireren en aanmoedigen? Ik ga er helemaal in mee, echter. Tijdens onze eigen Dordtse Kroonbede-avond wordt Psalm 2 voorgelezen en gezongen, een tekst die me verwart:

Daarom, koningen, wees verstandig,
wees gewaarschuwd, leiders van deze aarde.
Onderwerp u, toon de HEER uw ontzag,
Breng hem bevend uw hulde.
Bewijs eer aan zijn zoon met een kus,
Anders ontvlamt zijn woede, en uw weg loopt dood,
Want bij het geringste ontsteekt Hij in toorn.
Gelukkig wie schuilen bij Hem?

Van Angst naar Hoop
Ik realiseer me goed dat het leggen van een link tussen een psalmtekst en een lied van André Hazes niet echt vanzelf spreekt. Ik doe het toch. Ook omdat wat André Hazes zingt zo nauw aansluit bij het thema van de Dordtse Kroonbede en voor mij een diepreligieuze en menselijke snaar raakt: “Geef mij nu je angst, ik geef er hoop voor terug."

Het sluit ook nauw aan bij de kern van de boodschap van zowel Burgemeester Mol als van Kees Rovers: laat angst niet leidend zijn, maar bied hoop en perspectief.

Perspectief
De burgemeester riep op om mensen met macht in de smiezen te houden. Tegelijk werd het tijd worden voor een omslag: “Laten we toch ook kijken naar wat wel goed gaat. We moeten mensen ook meer perspectief en hoop geven.”

Als mensen de burgemeester vragen wie zijn grote politieke voorbeelden zijn, noemt hij zijn vader en moeder. Twee jaar geleden overleed zijn vader. Van hem heeft hij geleerd om de wereld iets beter achter te laten dan dat je hem hebt aangetroffen. Laat daarbij je kop niet hangen.
“Populisme begint met boosheid, gevoed door angst. Die angst en boosheid leidt alleen maar tot veroordelen. Bied een alternatief: hoop!"

De burgemeester legde in zijn inleiding een stevige nadruk op de jeugd. Onlangs trof hij tijdens zijn spreekuur een jongen van 13 jaar die al vier zware misdrijven op zijn naam heeft staan. Hoe moet zo’n jongen verder? En toch, alleen al het gegeven dat die jongen bij de burgemeester op zijn spreekuur aanschuift, geeft in dat individuele geval ruimte voor perspectief. Die hoop en verwachting moeten we koesteren. Verbinding zoeken is daarbij zo belangrijk. “En zoek het in het kleine.”

Dit laatste en de verwijzing naar de grote politieke voorbeelden (zijn ouders) deden me sterk denken aan wat mijn eigen ouders me hebben geleerd. Één keer per twee weken kwam mijn vader vanuit zijn werk weer voor een week naar huis. Mijn Vlaamse moeder maakte daar altijd een feestje van. In de schuur werd een grote hoeveelheid patat gebakken.

Was de burgemeester een kind uit een gezin van vier, bij ons thuis moesten zeven kindermondjes gevoed worden. En toch, elke keer bakten mijn ouders twee schalen extra. Voor de buren. Toen ik enkele jaren geleden voor het eerst in misschien 40 jaar mijn toenmalige buurmeisje tegenkwam herkende ze me tot mijn lichte teleurstelling niet. Haar eerste associatie met de familie Malschaert: “Je vader en moeder bakten de lekkerste patat van de hele wereld!”

Onlangs kwam mijn kleinzoon thuis nadat hij voor het eerst zelfstandig boodschappen mocht doen, het wisselgeld veilig opgeborgen in een klein portemonneetje. Althans, dat dacht zijn moeder. Het grootste deel van het wisselgeld was verdwenen in het mandje van een arme sloeber zittend bij de ingang van de supermarkt. “Hij had het meer nodig dan wij,” was het oordeel van de jeugdige filantroop. Zoek ook het perspectief in het kleine.

Misericordia
“Barmhartigheid ligt aan de basis van onze beschaving. Het is een deugd waaraan Christenen ook politici moeten herinneren. Laat het ferme vallen, ont-ferm u! Barmhartigheid betekent niet dat je slap moet zijn, niet weekhartig. Ook voor politici geldt dat je het ‘bonum commune’, het algemeen belang voor ogen moet houden en dan komt die andere onmisbare deugd om de hoek kijken, rechtvaardigheid.”

Kees Rovers sprak veel wijze woorden, eigenlijk zou ik zijn bijdrage aan de Dordtse Kroonbede hier integraal moeten opnemen. Soms, zegt Rovers kan de combinatie barmhartigheid en rechtvaardigheid spanning oproepen.

“We zien dat waar daklozen of asielzoekers worden opgevangen, hun lot soms staat tegenover het lot van anderen die het ook moeilijk hebben in de buurt waar een opvanglocatie gepland is. Luisteren naar alle betrokkenen is dan hard nodig. Met barmhartigheid plus rechtvaardigheid, een opgave voor de overheid, maar ook een taak voor iedereen in de samenleving."

Om te besluiten met de ook maandag uitgesproken woorden van de Duitse theoloog en filosoof Reinhold Niebuhr: "De bekwaamheid van de mens tot rechtvaardigheid maakt de democratie mogelijk, maar de neiging van mensen tot onrechtvaardigheid maakt democratie noodzakelijk."

De troonrede en de Algemene Beschouwingen van dit jaar sla ik maar even over. De Kroonbede zegt me meer.