Wereldwinkel.nu in zestig jaar van vredeswinkel naar bijna kwart eeuw Voorstraat 204
DORDRECHT - De idealen zijn gebleven in zestig jaar geschiedenis in Dordrecht van Nieuwstraat naar Voorstraat 204. Eerlijke handel dus fair trade en duurzaam denken zijn sleutelwoorden gebleven, ook anno 2026.
De wereld is in deze tijd wel veranderd en de Dordtse wereldwinkel verandert mee naar nu wereldwinkel.nu
Zo staat de Dordtse wereldwinkel met een telkens vernieuwende uitstraling in een geschiedenis van rond de zestig jaar. "We zijn blij dat we zijn blijven bestaan, want veel wereldwinkels in het land hebben het niet gered. Wij willen de wereldwinkel toekomst bestendig houden.", zo zegt voorzitter Elly Janssens.
* Wereldwinkel.nu aan Voorstraat 204. (foto wereldwinkel / Jan van der Schalie)
Wereldwinkel.nu is 45 jaar stichting
Inmiddels is deze maand de winkel 45 jaar een stichting met 21 augustus 1981 als geboortedatum. Voor die stichtingsvorm werd gekozen in een tijd van veel cultuurveranderingen toen het winkeladres nog Steegoversloot 55 was.
Een persoonlijk record is er dit jaar ook te melden: Elly Janssens is twintig jaar, vanaf 2006, de langst zittende voorzitter. Het vertrouwde adres met uitstraling op de hoek Voorstraat 204/hoek Steegoversloot is volgend jaar vijf lustrums bekend als winkelhart van eerlijke en duurzame handel.
Het streven naar een betere wereld is altijd gebleven. Nadenken hoe je mensen kan bereiken met je idealen wordt gecombineerd met zakelijk nadenken in een veranderde wereld, waarbij ook hoort hoe je je producten kiest en plaatst in de winkel.
* Voorzitter vanaf 2006 van de stichting wereldwinkel.nu Elly Janssens (eigen foto). "We willen de wereldwinkel.nu toekomstig houden".
Buitenlandse toeristen
Buitenlandse toeristen weten de voor hun unieke wereldwinkel.nu ook te vinden en te waarderen. Dat blijkt zeker als een cruiseschip met veel Amerikanen aan de kade ligt van de oudste stad van Holland.
De herkenbaarheid is op de voorgevel versterkt met de aanduiding wereldwinkel.nu. Daarmee wordt duidelijk gemaakt dat de zelfstandige Dordtse wereldwinkel met de tijd mee gaat.
In het jaarverslag 2025 wordt dat op de volgende wijze omschreven: "Wij werken vanuit het principe dat we de wereld een beetje beter willen maken, door producten te verkopen die daar een bijdrage aan leveren. Naast de Fair Trade producten is het aanbod verbreed met duurzame en lokale
artikelen. Producten van sociale ondernemers en producten die een goed doel dienen
maken deel uit van ons assortiment."
* Beeld na 1960 van de Nieuwstraat voor de uitvoering van het saneringsplan. Kijkrichting is naar museumstraat, aldus Beeldbank. Veel is verdwenen, inclusief vredeswinkel, voor aanleg Statenplein
Proloog vredeswinkel Nieuwstraat
De proloog of voorloper van de wereldwinkel was rond 1967 in de zogeheten Vredeswinkel aan de Nieuwstraat. Het was een (kraak)pandje dat voor de uitvoering van het saneringsplan (sloop dus) tijdelijk in gebruik werd gegeven. Kees Tempelaar vond onlangs de foto na bijna zestig jaar terug in zijn archief. Het beeld van die tijdsbeeld wordt ook versterkt met een kever, die naast de vredeswinkel staat geparkeerd.
De actiewinkel stond zo ongeveer op de plek waar nu het Statenplein de Nieuwstraat raakt niet ver van de ingang Hofstraat met links het beeld van Willem van Oranje.
Een aantal historische gevels werd van de zijde van de vredeswinkel naar de overkant verplaatst om de monumentale uitstraling te versterken. Ook in de Hofstraat tegen over de Statenschool werd met verplaatste gevels de historische aanblik vastgehouden.
Vriesestraat / bij Van Slingerlandthof
De zichtbaarheid als wereldwinkel met eerlijke handel via rietsuiker en koffie kwam goed in beeld toen aan de Vriesestraat de volgende vestiging kwam. Ook elders begonnen de wereldwinkels. Daarom begint soms bij mensen vaak de historie rond 1970. De winkel aan de net nieuwe wandelstraat, die in 1968 door burgemeester mr. J.J. van der Lee was geopend, maakte duidelijk dat Dordrecht niet achterbleef bij de toen nieuwe tijd en dat er een wereldwinkel bestond.
De locatie was te vinden naast de ingang van de historische Van Slingerlandthof. Die plek was bij de jongvolwassenen een bekende plek om op kamers te gaan wonen.
Huurbaas Romein was mede door zijn drankenhandel aan de Vest een bekende Dordtenaar, ook op straat. Daar moesten dan de kamerbewoners de huur komen betalen. Op een bepaald moment waren er andere plannen voor de ruimte van de wereldwinkel bij de Van Slingerlandthof, dus werd met medewerking van de gemeente naar andere mogelijkheden gezocht.
* Foto uit Beeldbank van de locatie waar rond 1970 de wereldwinkel zichtbaar werd aan de door burgemeester mr. J.J. van der Lee geopende wandelstraat in 1968.
Pionierstijd aan Steegoversloot 55
Eind 1971 volgde de verhuizing naar Steegoversloot 55. De gemeente stelde dat pand tijdelijk ter beschikking. Het was verworven door de overheid omdat er voor de omgeving nog andere plannen op papier stonden. Het was nadrukkelijk een pionierstijd.
Het fundament voor de continuïteit van de wereldwinkel werd langzaam, met golfbewegingen, gelegd. Het was immers ook de tijd van maatschappij kritisch denken en polarisatie, soms ook in de eigen groep.
De nog altijd actieve Nan Noorland (87), die al 32 jaar vrijwilligster is, herinnert zich die pionierstijd nog goed. "De wereldwinkel was in die tijd zeer maatschappij kritisch".
Het Steegoversloot 55 werd in elf jaar tijd toch een vertrouwde en bekende plek van de wereldwinkel, naast hotel Statenhof en tegenover rechtbank en Club Bibelot. Burgemeester mr. J.J. van der Lee liet zich op deze plek in de winkel in het kader van zijn pleidooi voor ontwikkelingssamenwerking op de foto zetten voor een interview met dagblad De Tijd.
In de periode Steegoversloot 55 werd scholing door de leiding van de wereldwinkel erg belangrijk gevonden. Zo werd op studieavonden een boek besproken van de Belgische hoogleraar Ernest Mandel (1923-1995) over de plek van de economie. Een stelling was toen: de werkgever pakt het werk van de echte werknemer af om er winst mee te maken.
* De wereldwinkel nog in de pioniersfase en de actietijd aan het Steegoverloot 55 tegenover rechtbank en toenmalig Club Bibelot aan Steegoversloot 44 (foto Beeldbank)
Actie tegen Outspan
Jan Baan (nu 84 jaar) herinnert zich de Steegoversloot-tijd ook: "We wilden vooral meer ideologie uitdragen. We verzetten ons tegen de verkoop Outspan-sinaasappels van het apartheidsregime in Zuid-Afrika.". Toen onverwachts in 1976 een Outspan-sinaasappel werd ontdekt in het restaurant van het (linkse) gemeentebestuur, gaf dat gelijk opschudding.
Volgens Jan was het uitdelen van folders erg belangrijk van achter de toonbank. "De producten die we hadden, bleven beperkt tot eerlijke koffie en rietsuiker".
Het discussiepunt was telkens: staat bewustwording voorop met veel lectuur in de schappen of is omzet via eerlijke producten ook van groot belang. Zakelijk was telkens de vraag: is er meer mogelijk in de verkoop naast de koffie en rietsuiker?
De vrijwilligers kwamen ook uit de kringen van het actiewezen in de stad Dordrecht, die ook betrokken was geweest bij de eerste Dordtse vredestocht op 14 oktober 1967.
In de pioniersfase was ook duidelijk sprake van een eerste en tweede generatie van de vrijwilligers. Mensen die zichtbaar de wereldwinkel droegen in de woelige jaren zeventig waren naast Jan Baan ook onder meer Mart School, Piet Keesmaat, Maarten de Jong, Erik Bouman en Dennis Brittijn. Vanuit de PvdA voelden (oud)raadsleden zoals Lenie Schaap Koppe en Jan Enkhuizen zich verbonden met de idealen van de wereldwinkel.
* Wereldwinkel Steegoversloot in kijkrichting Sint Jorisweg met eerst pand Hotel Statenhof.
Versterking van mensen met pensioen
De cultuur verandert toch. In de periode Steegoversloot kreeg de idealistische, vooral jonge groep, vrijwilligers versterking van mensen die na hun pensioen zinvol vrijwilligerswerk wilden gaan doen. Dat zorgde wel voor een andere sfeer in de vergaderingen.
Zakelijk denken werd langzaam een minder vies woord. Inkomsten waren noodzakelijk om de idealen te kunnen blijven uitdragen. De inrichting van de etalage veranderde langzaam mee. Bij die tijd past dat de koers jarenlang werd besproken en bepaald in een algemene medewerkersvergadering in de winkel. Daarvoor konden uren en uren worden uitgetrokken.
De koffie werd tijdens de marathonzit vaak verzorgd door het echtpaar Jos en Truus. Dat was als beheerders vanaf begin 1972 op de bovenverdiepingen komen wonen. Dat was uiteraard een beslissing van alle mensen tijdens de algemene vergadering.
Uiteindelijk werd toch gekozen voor een vaste juridische basis. Na grondige discussies werd uiteindelijk de nieuwe rechtsvorm een stichting. De oprichtingsdatum die in de boeken staat, is 21 augustus 1981.
* Wethouder Piet Janse van de PvdA (rechts op foto) opent in 1982 de nieuwe vestiging van de wereldwinkel (foto Beeldbank). Janse was prominent bestuurder van Dordrecht van 1974 tot 1994.
Vriesestraat/Korte Breestraat
De tweede vestiging als herkenbare wereldwinkel was aan de wandelstraat locatie Vriesestraat/Korte Breestraat. Voor de eerlijke handel werd ook meer in omzet gedacht en luxe artikelen of cadeaus werden herkenbaarder in de winkel.
In de Beeldbank is de foto bewaard dat wethouder Piet Janse (PvdA) de opening verzorgde met een gloedvolle toespraak. De voormalige distilleerderij bleef twintig jaar het vertrouwde pand in het centrum. Nan Noorland noemt die winkel klein. "We hadden geen opslagmogelijkheid voor onze artikelen in de winkel. Elders werd de voorraad opgeslagen met alle risico's van dien, zoals wateroverlast.".
Een periode tussen 1992 en 1997 was Joost Slager de bepaalde coördinator. Hij zegt daarover op Linkedln: "In een periode dat de Wereldwinkel koos voor een nieuwe, meer commerciële richting, mocht ik als eerste betaalde medewerker de groep vrijwilligers aansturen. In deze periode heeft de winkel op vele fronten de omslag kunnen maken.". Na Dordt ging Joost zeven jaar aan de slag bij de landelijke vereniging van wereldwinkels.
De volgende verhuizing kwam er ook aan. Het vertrek uit locatie in het winkelhart was in 2002 niet de (eerste) wens van de wereldwinkel. Om de gemeenteraad telkens te blijven overtuigen van blijvende steun aan de wereldwinkel wordt dat feit soms in herinnering geroepen.
* Herman Marres (1937-2019) was in 2002 voorzitter van de wereldwinkel en hij opende de nieuwe vestiging samen met minister Evelien Herfkens, zo herinnert Nan Noorland zich nog goed. Marres was ook meester brouwer (foto van de website)
Voorstraat 204 vanaf 2001
In 2002 volgde de verhuizing naar de vestiging op de hoek Steegoversloot/Voorstraat. Daarbij hoort het vertrouwde nummer 204. Dat pand stond daarvoor bekend als een vestiging van ASPA. Die naam stond in Dordt voor kantoorartikelen. De kelder onder de winkel was perfect voor alle opslag.
De opening in 2002 was een historische mijlpaal voor de toenmalige voorzitter Herman Marres. Hij opende de winkel samen met minister Eveline Herfkens (PvdA).
Bestuurders bleven hun sympathie kenbaar maken voor de wereldwinkel.nu. Nanning Mol kwam in zijn eerste jaar als burgemeester van Dordrecht op bezoek om een magazine in ontvangst te nemen van voorzitter Elly Janssens.
* Burgemeester Nanning Mol kwam in zijn eerste jaar als ereburger van Dordt al op bezoek in de wereldwinkel.nu om een magazine in ontvangst te nemen uit handen van voorzitter Elly Janssens
Nieuwe uitstraling
Dat markeerde ook de ontwikkeling naar wereldwinkel.nu zoals op de gevel staat. Wethouder Tanja de Jonge kwam eerder die nieuwe uitstraling onthullen op een plechtige opening.
De wereldwinkel is nu een veelzijdige zaak met producten uit heel veel landen. In niks is de winkel meer te vergelijken met alleen maar de verkoop van koffie en rietsuiker en lectuur waarmee het allemaal rond 1970 begon en waarover in de jaren zeventig regelmatig discussies waren.
Uit landelijke cijfers blijkt dat wereldwinkels die in oude tijden zijn blijven hangen de deuren hebben moeten sluiten. Toen was de eerlijke koffie exclusief verkrijgbaar in de wereldwinkel. Nu is het te koop in elke zichzelf respecterende supermarkt.
Ook de omzet die de wereldwinkel.nu in het belang van eerlijke handel maakt, lijkt in niets meer op de cijfers van toen. Het zakelijk denken of commercie horen bij de tijd van nu, met de idealen nog steeds binnen handbereik.
Fairtradewinkel
Informatie van wereldwinkel op eigen website:
Onze producten variëren van kunstnijverheid en woonaccessoires tot fairtrade koffie, thee, wijn, chocola, etc. Alle producten dragen bij aan een betere wereld. Bezoek onze winkel in Dordrecht, Voorstraat 204 en ontdek hoe u kunt bijdragen aan een rechtvaardiger wereld door uw aankopen.
