DORDRECHT - Als actieve pensionado spoedde ik me afgelopen dinsdag van de ene afspraak naar de andere. ‘s-Middags zat ik nog in een bioscoop tijdens een oppasdag met mijn kleinkinderen, we keken naar ‘Tafiti, dwars door de woestijn’. Een animatiefilm over een stokstaartje dat zijn grootvader moet redden door aan de andere kant van de woestijn een medicijn op te halen. Uiteraard lukt dat, opa geneest en deze opa heeft een leuke middag gehad… Op de terugweg in de trein ook al geen narigheid. Geen vertraging, de spitsdrukte viel mee en de conducteur van dienst kondigde elke stop aan met een stichtelijk woord: “Lieve reizigers, Mijn naam is Mo, uw conducteur, we naderen nu …. Indien u hier uitstapt, denk dan aan het goede van de mens, ook aan het goede in uzelf. Heeft iemand in uw buurt een steuntje in de rug nodig, aarzel dan niet om die te bieden. Neem bij het verlaten van de trein uw spullen mee, want zelf heb ik er niets aan en u zou het maar missen. Geniet van de mooie avond”
Naar de opera
Deze dag van positiviteit en hoop mocht ik afsluiten in filmtheater De Witt. Opnieuw werd er vanuit The Royal Operahouse Londen een opera gestreamd, dit keer Die Zauberflöte, de laatste opera van Wolfgang Amadeus Mozart. En nu eens geen opera die eindigt met dood en verderf maar met geliefden die elkaar uiteindelijk wel voor eeuwig vinden.
Nog geen twee weken geleden amuseerde onze eigen Francis van Broekhuizen de vele bezoekers van Kunstmin met haar boeiende ervaringen als operazangeres. Natuurlijk ontbrak ook op die avond Mozart niet. Ze vertelde over de Italiaanse opera’s van het genie uit Oostenrijk, maar ook over Die Zauberflöte.
Het verhaal
Ga je naar een opera als Die Zauberflöte dan is het wel handig om je vooraf te oriënteren op het verhaal. Er gebeurt altijd veel in de opera, de intriges zijn niet altijd even makkelijk te volgen. Nu valt het bij juist deze opera nog redelijk mee, maar toch, laat ik een poging wagen in het kort het verhaal te vertellen en de belangrijkste personages te introduceren.
Prins Tamino krijgt opdracht van de Koningin van de Nacht haar ontvoerde dochter Pamina te bevrijden. Als Tamino een afbeelding ziet van Pamina is hij op slag verliefd. Ze wordt gevangengehouden door de Hogepriester Sarastro. De vrijgevochten vogelvanger Papageno moet Tamino vergezellen. Ook Papageno neemt het leven niet al te serieus. Ook hij verlangt hevig naar een liefde. Ze krijgen van drie (hof)dames een toverfluit mee (Tamino) en een klokkenspel (Papageno).
Als Pamina uiteindelijk gevonden wordt, blijkt Sarastro eigenlijk niet zo slecht als voorgespiegeld door Pamina’s moeder, de Koningin van de Nacht. Sarastro wilde Pamina bevrijden uit de macht van haar overheersende moeder.
Voordat Sarastro toestemt dat Prins Tamino en Pamina zich aan elkaar verbinden en voordat Tamino kan worden toegelaten tot de tempel der wijsheid moet hij enkele zware beproevingen ondergaan. Ook Papageno moet deze opdrachten vervullen. Tamino slaagt met glans, Papageno helaas niet. Desondanks vindt hij ook ‘zijn Papagena’.
De koningin van de Nacht was er op uit om Sarastro te vermoorden en de macht te veroveren van een zevenvoudige zonnecirkel, maar slaagt er uiteindelijk niet in… De liefde en het licht overwinnen.
Pamina en Tamino worden voor eeuwig met elkaar verenigd en opgenomen in de tempel der wijsheid. De zon komt op en verdrijft de duisternis.
Singspiel
Mozart was een vernieuwer van de opera. Net als die andere Duitstalige operavernieuwer Christoph Gluck (1714-1787) begreep hij dat de operatradities toe waren aan een losser keurslijf. De opera was verouderd en te veel gebonden aan de regels van het genre. Mozart zorgde voor een lossere structuur en meer verbinding tussen muziek en het drama.
Als we spreken van de bekendste opera’s van Mozart dan hebben we het naast ‘Die Zauberflöte’ toch vooral over zijn drie ‘Italiaanse’ opera’s, ‘Don Giovanni’, ‘Cosi Fan Tutte’ en ‘Le Nozze di Figaro’.
‘Die Zauberflöte’ schreef hij in 1790 / 1791 samen met zijn vriend en theatermaker Emanuel Schikaneder voor het Volkstheater van Wenen. Het libretto kwam van Schikaneder die net als Mozart was toegetreden tot de Vrijmetselaarsloge. De opera staat vol met symboliek uit de vrijmetselarij. Tegelijkertijd zijn de aria’s en de muziek voor de koren geschreven om meegezongen te worden.
De opera ging op 30 september 1791 in Wenen in première, enkele maanden voor het overlijden van de componist. Schikaneder kon niet alleen schrijven, maar ook acteren en zingen. Hij vervulde tijdens de première de rol van Papageno.
The Royal Opera in topvorm
Met deze uitvoering van Die Zauberflöte heeft The Royal Opera opnieuw een geweldige productie neergezet. Net als bij eerdere opera- en balletvoorstellingen klopte alles tot in de perfectie. Deze versie van de opera zal, voor zover ik kan beoordelen, dicht bij de oorspronkelijke versie zijn gebleven. Zelf hou ik daar wel van, om dichtbij de oorspronkelijke vertelling en invulling te blijven.
Wat is het toch heerlijk, om te kunnen genieten zo’n geweldige voorstelling. Ook nu klopte alles weer. Marie Jacquot maakte als dirigent haar debuut in Covent Garden. Het enthousiasme droop eraf en ze wist het orkest tot grote hoogtes te stuwen. Met een majestueuze ouverture zette ze de toon voor een gloeiende en bruisende muziekavond. De muziek van Mozart op zijn best uitgevoerd.
De Schotse Opera-gigant, regisseur David McVicar wist met deze productie de lichtheid van Mozarts muziek en het sprookjesachtige verhaal goed vast te houden. Het lukte hem ook om de meer serieuze momenten niet al te bombastisch en moreel beladen te maken.
De hoofdrollen waren zoals we gewend zijn heel sterk bezet, zowel in de zang als in het acteren. Tamino en Papageno presenteerden zich als tegenpolen die desondanks vrienden werden en elkaars steun en toeverlaat.
De Koningin van de Nacht en Hogepriester Sarastro strijden om de macht. Aanvankelijk lijkt de Koningin de lijdende moeder. Immers haar dochter is ontvoerd. Sarastro is de dader, maar blijkt uiteindelijk een wijze en menselijke hogepriester te zijn. Hoewel, hij is ook een slavendrijver en straft zijn ondergeschikten met stokslagen…
Vrijmetselarij
Mozart en Schikaneder verwerkten in Die Zauberflöte tal van verwijzingen naar symbolen en rituelen uit de Vrijmetselarij. Overigens zonder dat het verzandt in een plat allegorisch spel.
In de eerste acte bevinden we ons in het domein van de Koningin van de nacht, gesymboliseerd door de donkerte en een maan. De tempel van wijsheid in de tweede acte wordt gedomineerd door de zon, het licht en een gouden gloed. Hogepriester Sarastro vertegenwoordigt de ‘zittende meester’.
Pamino begint zijn zoektocht in het rijk van de Koningin van de Nacht om te eindigen met Pamina in het rijk van de zon, conform de inwijdingsrituelen van de Vrijmetselarij.
Het getal drie speelt gedurende de gehele opera een belangrijke rol. Drie vrouwen doden een slang die Pamino bedreigde. Sarastro toetst Pamino op drie goede eigenschappen, deugdzaamheid, zwijgzaamheid en liefdadigheid. Drie knapen begeleiden Pamino en Papageno vanaf het moment dat ze op zoek gaan naar Pamina.
De vrijmetselarij is een genootschap dat positiviteit uitstraalt. Uitgangspunt is vertrouwen en vriendschap, centraal staat geestelijke en morele ontwikkeling, onderlinge waardering en wederzijdse hulp.
Encore
En zo komen we toch weer uit bij de dinsdagmiddag van Tafiti, het stokstaartje uit de gelijknamige film, dat met zijn vriendje een zwijntje de wijde wereld intrekt, en bij Mo, de conducteur en zijn bemoedigende woorden tijdens mijn terugreis naar Dordrecht, die ons warmte, licht en een goede avond toewenst.
Mijn wens voor nu: een volle zaal in De Witt bij de herhaling van deze prachtige voorstelling op zaterdag 2 mei, aanvang 14.00 uur.
Gezien in Filmtheater De Witt: Die Zauberflöte, een opera van Wolfgang Amadeus Mozart
Uitgevoerd door The Royal Opera London
Regie: David McVicar
Dirigent: Marie Jacquot
Herhaling / Encore op: zaterdag 2 mei, aanvang 14.00 uur in Filmtheater De Witt
