HENDRIK-IDO-AMBACHT - Het einde van 2024 komt er aan. Dat is meestal een periode waarin je herinneringen van het afgelopen jaar weer opkomen. Misschien nostalgisch of melancholische ervaringen. Als je wat verder terugkijkt in de lokale geschiedenis, duiken weer allerlei jaartallen bij je op. Eén ervan was het jaar 2004.

2001: Komst asielzoekers in Ambacht
In 2004 sloot namelijk het Asielzoekerscentrum aan de Onderdijk. Ambacht ontkwam rond de eeuwwisseling niet aan de opvang van de (toen al) veel aanwezige asielzoekers in ons land. De stichting Vluchtelingenwerk pakte destijds de opvang van de asielzoekers voortvarend op. Trekkers van deze stichting bij deze opvang waren de huisarts Kees Mak en coördinator Tineke Stuij. Ze gaven voorlichting en begeleidden de vele Ambachtse vrijwilligers. “Het kan heel aangrijpend zijn. Wat moe je aan met iemand die geen verblijfvergunning krijgt en terug moet naar het vaderland? Maar het is niet alleen kommer en kwel. Er zitten ook genoeg leuke kanten aan het werk. Een hele interessante uitdaging,” voorspelde Kees Mak.

Blussen bestuurlijke brand
Een eerste bestuurlijke uitdaging was het ‘blussen van een brand’: Hendrik-Ido-Ambacht reageerde verontwaardigd, omdat het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) zonder overleg met de gemeente onderhandelde met de eigenaar van de voormalige golfbaan. De gemeente en COA gingen in september 1999 uiteindelijk akkoord met de komst van de nieuwkomers. De afspraak was dat 500 asielzoekers voor maximaal vijf jaar ondergebracht werden op het terrein van een voormalige golfbaan aan de Onderdijkse Rijweg/Veersedijk. Het COA was verantwoordelijk voor de komst van 100 stacaravans en andere diverse voorzieningen en ruimtes (was-, activiteiten-, kantoorruimte). Daarnaast werkten zes leerkrachten van de basisschool “De Peerengaard” die aan bijna 100 kinderen lesgaven.

Overlast
Een tweede uitdaging was om goed om te gaan met de maatschappelijke onrust die in Ambacht ontstond toen bekend werd dat er asielzoekers zouden komen. Door open informatie van het college werd deze storm ook geluwd. Gevreesd werd voor overlast, maar die bleek er nauwelijks te zijn. De vijf extra ingezette politieagenten hadden nauwelijks meer werk. Veel aandacht trok wel een schietpartij in juni 2003. Toen schoot een Koerd zijn vrouw en zijn kind neer vanwege ‘relatieproblemen’ en ‘eerwraak.’

Slechte waardering vrijwilligers
Minder aandacht trok de interne coördinatie in het AZC bij de dagbesteding en andere activiteiten (bijvoorbeeld ‘de vrouwenkamer’), waarbij vrijwilligers waren betrokken. Volgens een ex-vrijwilliger, die Ambacht.net sprak, was deze coördinatie niet best. “Het blijft voor mij schokkend te ervaren dat het COA meent onverschillig met vrijwilligers om te kunnen gaan. En dat in een tijd waarin vrijwilligers steeds zeldzamer worden,” herinnert ze zich. Ze noemt hierbij aantal voorbeelden: het niet reageren op verzoeken bij kinderactiviteiten, het gevoel afgedankt te worden na twee jaar met kinderen te hebben gewerkt, er was geen budget voor kinderactiviteiten.

2004: Sluiting
Veel aandacht trok het besluit van het COA om het AZC eerder dan het geplande jaar 2006 te sluiten. In juni 2003 kondigde het COA door bezuinigingen aan dat 37 opvangcentra, waaronder die aan de Onderdijk, dicht zouden gaan. Voor het college en voor Vluchtelingenwerk was dat een zware slag. Ook gemeenteraadsleden waren geïrriteerd. Er volgde een zware tijd voor asielzoekers: sociale contacten werden verbroken, kinderen moesten van scholen en sportverenigingen af, en naar andere asielzoekerscentra verhuizen. Uiteindelijk werd bekend dat op 1 december 2004 de laatste asielzoeker het AZC moest hebben verlaten en het AZC eind 2004 definitief zou sluiten.

Het college wilde vervolgens de ontruiming van het AZC ‘op een chique’ manier laten verlopen, maar de praktijk was volgens vrijwilligers weerbarstiger. Zo zouden asielzoekers vanuit Ambacht naar een AZC in Lichtenvoorde of Klazinaveen zijn gestuurd om daar te horen dat het centrum daar niets van wist of geen plek had. Of men werd naar een AZC in Maastricht gestuurd, dat binnenkort ook zou sluiten.

Jonker: parlementaire enquête
Oud-burgemeester Herman Jonker had bewondering voor de asielzoekers: “Als je 500 Nederlanders in 100 caravans had gezet, had je binnen drie weken de grootste ellende met mensen die elkaar allemaal kunnen verstaan. Nu zaten er 500 mensen uit allerlei culturen op elkaars lip en er is bijna niets gebeurd. Er waren wel een paar incidenten in de relationele sfeer, maar die dingen gebeuren onder Nederlanders ook.” In zijn nieuwsjaartoespraak sprak hij zelfs uit dat een parlementaire enquête moest worden gehouden om inzicht te geven in de wijze waarop in Nederland met vluchtelingen wordt omgegaan…

Afgeknapt en afscheid
“Op de laatste zondag van november ging ik nog wat spullen halen in het AZC. Tot slot liep ik nog een rondje over het terrein en kwam slechts één asielzoeker tegen. Bij een paar caravans, waarvan de bewoners binnen enkele dagen ook zouden vertrekken, heb ik nog afscheid genomen. Daarna liet ik het AZC zowel letterlijk als figuurlijk achter me. We hadden graag nog meer gedaan – er was zoveel verdriet – maar aan de andere kant is het goed dat het AZC nu is gesloten. Op deze manier hadden niet kunnen doorgaan. Het vergde teveel voor de vrijwilligers. Sommigen zijn uitgerekte elastiekjes, een paar zijn er zelfs afgeknapt en het is goed dat het leven nu wat rustiger wordt. Van een organisatie die voor de opvang zorgt, had ik een menselijker benadering verwacht,” schreef een vrijwilliger een in lokaal kerkblad.

Het Asielzoekerscentrum (witte stacaravans in de sneeuw) in 2002